VIOP

 

VİOP’taki Ürünlere Neden Yatırım Yapmalıyım?

  • Öncelikle organize bir piyasada (BİST) işlem yapma imkânı sağlar.
  • Gün sonu taşınan Açık Pozisyonlarda Swap (faiz) ödemeden işlem yapma imkânı sağlar.
  • Teminatlarınız Takasbank’ta tutulur ve teminatınız için her gün faiz getirisi alırsınız.
  • Teminatlarınız 177.681 TL’ye kadar Yatırımcı Tazmin Merkezi garantisindedir.
  • Riskten korunmak isteyen yatırımcılara risk yönetimi yapma imkânı sağlar.
  • Spot piyasalardan daha az başlangıç yatırımı yaparak işlem yapma olanağı sağlar.
  • Vadeli İşlemlerde fiyatların hem düşmesi hem de yükselmesi beklentisiyle yatırım yapılabilirsiniz.

 

VİOP Nedir?

VİOP(Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası) ekonomik veya finansal göstergeler ile sermaye piyasası araçları üzerine düzenlenmiş vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile diğer türev araçların elektronik ortamda alınıp satılabileceği Borsa İstanbul nezdinde kurulu organize bir piyasadır.

Vadeli işlem sözleşmesi, sözleşmenin taraflarına, standartlaştırılmış miktar ve kalitedeki bir malı, kıymeti veya finansal göstergeyi, belirlenen ileri bir tarihte, bugünden üzerinde anlaşılan fiyattan alma veya satma yükümlülüğü getirir.

 

VİOP’ta işlemlerin garantisi nasıl sağlanmaktadır?

VİOP’ta yapılan işlemler Karşı Taraf Riskini en aza indirmek üzere 3 Mart 2014 tarihinde Merkezi Karşı Taraf olan Takasbank’ın güvencesi altına alınmıştır. Merkezi Karşı Taraf Hizmeti, Takasbank’ın, alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı ise alıcı konumuna geçerek, bu hizmeti verdiği piyasalarda gerçekleştirilen işlemlerin takasının tamamlanmasını teminat, garanti fonu ve tahsis edeceği sermayesi ile garanti ettiği hizmettir. Merkezi Karşı Taraf olan Takasbank, VİOP’ta portföy bazlı teminatlandırma yöntemini kullanır. Portföy bazında teminat hesaplamasına esas teşkil edecek parametreler Takasbank tarafından belirlenir ve duyurulur. Takasbank, portföy bazında teminatlandırma işlemlerinde portföy bazlı risk Copyright © 2017 VİOP 15 yönetimi algoritmasını baz alan BISTECH Marjin Yöntemini kullanır. VİOP’ta her işlem sonrası hesap bazında teminat yeterliliği kontrolü yapılırken, kullanılabilir teminatı yetersiz hesapların sadece pozisyon kapatıcı emir girişlerine izin verilmektedir. Hesap bazında teminat kontrolü yapılması ve işlemlerin merkezi karşı taraf garantisinde bulunması da VİOP’un güvenli ve şeffaf bir piyasa olmasını sağlamaktadır.

 

Vadeli İşlem Sözleşme Kodları ne ifade etmektedir?

Piyasada işlem görecek sözleşmelerin her biri için Sistemde sözleşme kodu tanımlanır. Söz konusu sözleşme kodları aşağıdaki bilgileri içermekle birlikte, sözleşmelerin niteliğine göre kodlarda ilave bilgiler yer alabilir. Vadeli işlem sözleşmelerinde sözleşme kodu; sözleşme grubu, dayanak varlık kodu ve vade tarihi bilgilerini içerir.

 

Kod

Açıklama

F_

Sözleşme grubu (Vadeli İşlem Sözleşmeleri)

XAUTRY

Dayanak varlık kodu

0317

Vade tarihi (Örn. Mart 2017)

 

Özsermaye hali uyarlamasına tabi olan ve böylelikle unsurları standart sözleşme unsurlarından farklılaşan pay vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinde sözleşme kodlarının sonuna özsermaye hali uyarlamasına bağlı olarak ilgili sözleşmenin standart olmayan sözleşme olduğunu belirten bilgi (N kodu) ile sıra numarası (1, 2, 3 vb.) ayrıca eklenir.

 

Vadeli İşlem Sözleşmeleri için kar ve zararlar ne sıklıkta ve nasıl hesaplanmaktadır?

Vadeli işlem sözleşmelerinde kar ve zararlar uzlaşma fiyatına göre günlük olarak hesaplanmaktadır. Kar veya zarar tutarı teminat hesaplarına günlük olarak yansıtılır.

Vadeli işlem sözleşmelerinde, yatırımcıların kar veya zararları her gün sonunda hesaplanır. Açık pozisyon sahiplerinin gün sonu kar/zarar hesaplamaları şu şekilde yapılır:

  • İlk işlem günü sonunda: İşlem yaptıkları fiyat ile uzlaşma fiyatı arasındaki fark esas alınır.
  • Takip eden günlerde: Bir önceki günün uzlaşma fiyatı ile hesaplama yapılan günkü uzlaşma fiyatı arasındaki fark esas alınır.

Her gün sonunda bu şekilde hesaplanan kar veya zarar gün sonunda yatırımcıların hesaplarına yansıtılır.

 

Günlük Uzlaşma Fiyatı Nasıl Hesaplanır?

Vadeli işlem sözleşmeleri için günlük uzlaşma fiyatı aşağıdaki şekilde hesaplanır ve en yakın fiyat adımına yuvarlanır:

a) Seans sona ermeden önceki son 10 dakika içerisinde gerçekleştirilen tüm işlemlerin miktar ağırlıklı ortalama fiyatı günlük uzlaşma fiyatı olarak belirlenir. 

b) Eğer son 10 dakika içerisinde 10’dan az işlem yapıldıysa, seans içerisinde geriye dönük olarak bulunan son 10 işlemin miktar ağırlıklı ortalama fiyatı alınır.

c) Seans içerisinde 10’dan az işlem yapıldıysa, seans içerisinde gerçekleştirilen tüm işlemlerin miktar ağırlıklı ortalama fiyatı,

d) Seans içerisinde hiç işlem yapılmamışsa, bir önceki günün uzlaşma fiyatı günlük uzlaşma fiyatı olarak belirlenir.

Seans sonunda yukarıda belirtilen yöntemlere göre günlük uzlaşma fiyatının hesaplanamaması veya hesaplanan fiyatın piyasayı doğru yansıtmaması durumunda, aşağıda belirtilen yöntemler tek başına ya da birlikte kullanılarak günlük uzlaşma fiyatı tespit edilebilir.

a) Seans sonundaki en iyi alış ve satış kotasyonlarının ortalaması,

b) Dayanak varlığın spot fiyatı veya sözleşmenin diğer vade ayları için geçerli olan günlük uzlaşma fiyatları da dikkate alınarak hesaplanacak “teorik” fiyatlar.

Özel Emir Pazarında gerçekleşen işlemler yukarıdaki hesaplamalara dahil edilmez. Uzlaşma Fiyatı Komitesi tarafından günlük uzlaşma fiyatının değiştirilme durumu saklıdır.

 

Vade Sonu Uzlaşma Yöntemi

Pay vadeli işlem ve emtia vadeli işlem sözleşmelerinin uzlaşma yöntemi olarak vade sonu fiziki teslimat uygulanır. Pay vadeli işlem sözleşmelerinde fiziki teslimat, pay senetlerinin kaydi olarak el değiştirmesi şeklinde gerçekleşir.

Endeks vadeli işlem, döviz vadeli işlem, altın vadeli işlem, elektrik ve hurda çelik vadeli işlem sözleşmelerinin uzlaşma yöntemi ise nakdi uzlaşıdır. Vade sonundaki oluşan kar/zarar, nakdi olarak taraflar arası el değiştirir.

 

Vadeli İşlem Sözleşmeleri Ve Dayanak Varlıkları

Pay Senetleri Sözleşmeleri

Dayanak

Akbank T.A.Ş.

AKBNK

Arçelik A.Ş.

ARCLK

Aselsan A.Ş.

ASELS

BİM Birleşik Mağazalar A.Ş.

BIMAS

Doğan Holding A.Ş.

DOHOL

Emlak Konut Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş.

EKGYO

Enerjisa Enerji A.Ş.

ENJSA

Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.

EREGL

H.Ö. Sabancı Holding A.Ş.

SAHOL

Kardemir Karabük Demir Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş.

KRDMD

Koç Holding A.Ş.

KCHOL

Koza Anadolu Metal Madencilik A.Ş.

KOZAA

Koza Altın İşletmeleri A.Ş.

KOZAL

Pegasus Hava Taşımacılığı A.Ş.

PGSUS

Petkim Petrokimya Holding A.Ş.

PETKM

T. Garanti Bankası A.Ş

GARAN

T. İş Bankası A.Ş

ISCTR

Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş.

TOASO

Tüpraş Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş.

TUPRS

Türk Hava Yolları A.O.

THYAO

Türk Telekomünikasyon A.Ş.

TTKOM

Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.

TCELL

Türkiye Halk Bankası A.Ş.

HALKB

Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş.

SISE

Soda Sanayii A.Ş.

SODA

Şok Marketler Ticaret A.Ş.

SOKM

TAV Havalimanları A.Ş.

TAVHL

Tekfen Holding A.Ş.

TKFEN

Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.

VAKBN

Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.

YKBNK

 

Endeks Sözleşmeleri

BIST 30 Fiyat Endeksi

XU030D

BIST Banka Endeksi

XBANKD

BIST Sınai Endeksi

XUSIND

 

Döviz Sözleşmeleri

Türk Lirası/ABD Doları kuru

USDTRY

Türk Lirası/Euro kuru

EURTRY

Euro/Amerikan (ABD) Doları (EUR/USD) çapraz kuru

EURUSD

Rus Rublesi/Türk Lirası kuru

RUB/TRY

Offshore Çin Yuanı/Türk Lirası kuru

CNH/TRY

İngiliz Sterlini/Amerikan (ABD) Doları çapraz kuru

GBP/USD

 

Emtia Sözleşmeleri

41 Renk Ege pamuk

COTEGE

Anadolu kırmızı sert ikinci sınıf baz kalite buğday

WHTANR

Makarnalık üçüncü sınıf baz kalite buğday

WHTDRM

 

Kıymetli Madenler Sözleşmeleri

Saf Altın (TL/gram)

XAUTRY

Saf Altın (USD/ons)

XAUUSD

 

Elektrik Sözleşmeleri

Baz Yük Elektrik

ELCBAS

 

Yabancı Endeksler Sözleşmeleri

Saraybosna Borsası Fiyat Endeksi

SASX 10

 

Metal Sözleşmeleri

HMS 1&2 80:20 CFR İskenderun Çelik Hurdası Endeksi

HMSTR

 

Gecelik Repo Sözleşmeleri

Aylık Gecelik Repo Oranı

ONREPOM

Üç Aylık Gecelik Repo Oranı

ONREPOQ

 

Vadeli İşlem Sözleşme Vadeleri

 

KONTRAT

KONTRAT SAYISI

VADE

ENDEKS

3

Şubat, Nisan, Haziran, Ağustos, Ekim ve Aralık. Piyasada aynı anda, içinde bulunulan aya en yakın üç vade ayına ait sözleşmeler işlem görür. Bu üç vade ayından biri Aralık değilse, Aralık vade ayı ayrıca işleme açılır.

PAY

3

(Fiziki Teslimat, T+2)

Yılın tüm ayları. Aynı anda içinde bulunulan ay ve bu aya en yakın iki ay olmak üzere toplam 3 vade ayına ait sözleşmeler işlem görür. Bu üç vade ayından biri Aralık değilse, Aralık vade ayı ayrıca işleme açılır.

ALTIN

3

Şubat, Nisan, Haziran, Ağustos, Ekim ve Aralık. Aynı anda içinde bulunulan aya en yakın üç vade ayına ait sözleşmeler işlem görür.

USDTRY

6

Vade döngü ayları Şubat, Nisan, Haziran, Ağustos, Ekim ve Aralık'tır. Piyasada aynı anda içinde bulunulan ay, takip eden ay, sonraki ilk üç döngü ayı ve aynı yılın Aralık ayı olmak üzere toplam altı vade ayına ait sözleşmeler işlem görür. Altı vade ayını tamamlamak için gerektiğinde bir sonraki takvim yılının Aralık vadeli sözleşmeleri de ayrıca işleme açılır.

DÖVİZ

4

Vade döngü ayları Şubat, Nisan, Haziran, Ağustos, Ekim ve Aralık'tır. Piyasada aynı anda içinde bulunulan ay, takip eden ay, sonraki ilk döngü ayı ve aynı yılın Aralık ayı olmak üzere toplam dört vade ayına ait sözleşmeler işlem görür. Dört vade ayını tamamlamak için gerektiğinde bir sonraki takvim yılının Aralık vadeli sözleşmeleri de ayrıca işleme açılır.

 

VİOP’ta vergi düzenlemesi nasıldır?

VİOP'TA ELDE EDİLEN KAZANÇLARIN VERGİLENDİRİLMESİ

STOPAJ DURUMU

BSMV DURUMU

Bireysel Yatırımcılar

Kurumsal Yatırımcılar*

BSMV Mükellefleri

Tam Mükellef

Dar Mükellef

Tam Mükellefleri Mükellef Sermaye Şirketi/Yatırım Fon ve Ortaklıkları

Dar Mükellef Sermaye Şirketi/Yatırım Fon ve Ortaklıkları

Pay ve Pay Endeksine Dayalı Sözleşmelerden Elde Edilen Kazançlar

%0

%0

%0

%0

İstisna kapsamındadır

Pay ve Pay Endeksine Dayalı Sözleşmeler Haricindeki Sözleşmelerden Elde Edilen Kazançlar

%10

%10

%0

%0

İstisna kapsamındadır

* Diğer tam ve dar mükellef kurumlar için stopaj oranı % 10 olarak uygulanacaktır.

Vadeli İşlem Ve Opsiyon Piyasası İşlem Saatleri

Pazarlar

Normal seans saatleri

Pay Türev Pazarı

09:30 – 18:10

Diğer Türev Pazarları

09:30 – 18:15

 

Yarım Gün

Pazarlar

Normal Seans Saatleri

Pay Türev Pazarı

09:30 – 12:40

Diğer Türev Pazarları

09:30 – 12:45

 

Sürdürme Teminatı/ Margin Call Nedir?

Sürdürme Teminatı, bulunması gereken başlangıç teminat değerinin %100’dür. Başlangıç teminatının altına düşen yatırımcı marjin call’a düşmüş olur. Teminat tamamlama zorunluluğu T+1 saat 15:00’a kadardır. Yatırımcı tarafından teminat tamamlaması yapılmazsa aracı kurum açık pozisyonları kapatmaya yetkilidir.

 

Emirler

Emir Yöntemleri

İşlem sistemine girilecek emirlerde aşağıda belirtilen dört fiyat belirleme yönteminden birinin seçilmesi zorunludur.

 

Limit (LMT)

Limit emir, belirlenen limit fiyat seviyesine kadar işlem gerçekleştirmek için kullanılan emir yöntemidir. Bu yöntem kullanıldığında fiyat ve miktar girilmesi zorunludur.

 

Piyasa (PYS)

Emrin girildiği anda ilgili sözleşmede piyasada bulunan en iyi fiyatlı emirden başlayarak emrin karşılanması amacıyla kullanılan emir yöntemidir. "Piyasa" yöntemi seçildiğinde ekranda oluşan “En İyi Fiyat” seçeneğinin işaretlenmesi durumunda ise emir sadece Piyasada o anda bekleyen en iyi fiyat seviyesindeki emirlerle eşleşir.

 

Piyasa” emir türü “Gerçekleşmezse İptal Et” ya da “Kalanı İptal Et” emir geçerlilik süreleri seçilerek Sisteme iletilebilir.

 

Piyasadan Limite

Piyasa emirleri gibi fiyatsız olarak sadece miktar belirtilerek girilen emirlerdir. Karşı taraftaki sadece en iyi fiyat kademesinde bekleyen emirlerle eşleşerek işleme dönüşürler. Ancak işleme dönüşmeyen kısım, gerçekleşen son işlem fiyatını alarak limit fiyatlı emre dönüşür ve emir defterinde beklemeye geçer. Sürekli işlem seansında girilen bir piyasadan limite emir, karşı tarafta bekleyen bir emir olmaması durumunda hemen iptal edilir.

 

Şarta Bağlı (SAR)

Bu emir türü, emri giren tarafından ilgili sözleşme için belirlenen fiyattan (aktivasyon fiyatı) ya da alış emirleri için daha yüksek ve satış emirleri için daha düşük fiyatlardan Piyasada işlem olması durumunda, emrin işlem sisteminde aktif hale gelmesi amacıyla kullanılır. Şarta bağlı emir türünün kullanılması durumunda, emir giriş yönteminin yanı sıra aktivasyon fiyatının da belirtilmesi zorunludur.

 

Vadeler Arası Strateji Emirleri

İşlem gören vadeli işlem sözleşmelerinin farklı vade aylarına (spread fiyatıyla girilecek tek bir emir üzerinden) aynı anda ters yönlü otomatik iki emir gönderilmesine imkan sağlayan emirlerdir. Stratejiyi oluşturan farklı vadeler stratejinin “bacağı” olarak adlandırılırken; yakın vade “M1”, bir sonraki (uzak) vade “M2” ile ifade edilir. Strateji emirlerinin işleyişine ilişkin kurallar aşağıda verilmektedir:

 

i. Strateji Alış Emri: Uzak vade (M2) alış yakın vade (M1) satış işlemini birleştiren spread fiyatı (uzak vade alış fiyatı – yakın vade satış fiyatı) dikkate alınarak Sisteme girilir.

ii. Strateji Satış Emri: Uzak vade (M2) satış yakın vade (M1) alış işlemini birleştiren spread fiyatı (uzak vade satış fiyatı – yakın vade alış fiyatı) dikkate alınarak Sisteme girilir.

iii. Emir girişi sözleşme koduna benzer nitelikteki strateji emri kodları üzerinden yapılır.

iv. Alış ya da satış yönlü strateji emri, fiyat limitleri içinde olması koşuluyla, negatif fiyat ile de girilebilir.

v. Strateji emirlerinde girilebilecek maksimum emir miktarı stratejiyi oluşturan sözleşmelerin maksimum emir miktarına eşit olur.

vi. Emir yöntemlerinden Limit ve Gün harici sürelerde strateji emir girişine izin verilmez. Strateji emirleri herhangi bir şart koşuluna bağlanamaz ve strateji emri kodları üzerinden özel işlem bildirimi yapılamaz.

vii. Eşleştirme: Sistem öncelikli olarak alış ya da satış yönlü vadeler arası strateji emrine ait fiyat ve miktarın uzak/yakın vadelerde bekleyen emirlerden karşılanıp karşılanmadığını kontrol eder ve koşulların sağlanması halinde strateji emrini bu emirlerle eş zamanlı eşleştirir. Girilen spread ve/veya miktar vadelerde bekleyen emirlerden karşılanamıyorsa bu kez koşulları sağlayacak (ters yönlü) bir strateji emrinin bulunup bulunmadığına bakılır. Eğer böyle bir emir sistemde mevcutsa işlemlere konu spread, ilgili vadelerdeki en iyi alış/en iyi satış ve baz fiyatlar referans alınarak uzak ve yakın vade için uygun fiyatlar belirlenir ve uzak/yakın vadelerdeki otomatik işlemler oluşturulur.

viii. Otomatik işlemler stratejiyi oluşturan uzak ve yakın vade sözleşmelerin uzlaşma fiyatı hesaplamalarına ve son, en düşük, en yüksek gibi işlem fiyatı istatistiklerine dahil edilmezler. Ayrıca Piyasada son işlem fiyatı koşuluyla girilmiş inaktif statüdeki şarta bağlı emirlerin aktivasyonunu sağlamazlar. İşlem tarafları Sistemin her iki vade için belirlediği otomatik fiyatları gün içerisinde işlem terminalleri veya FixAPI Dropcopy ile gün sonunda ise işlem defterlerini kullanarak sorgulayabilir.

ix. Fiyat Limitleri: Strateji emirleri için uygulanacak alt ve üst fiyat limitleri aşağıdaki formüllere göre hesaplanır.

Alt Limit = (Uzak Vade Baz Fiyat – Yakın Vade Baz Fiyat) – k

Üst Limit = (Uzak Vade Baz Fiyat – Yakın Vade Baz Fiyat) + k

Strateji emir girişinde dinamik olarak kontrol edilen limit değerleri herhangi bir kanaldan yayınlanmamaktadır.

x. Stratejiyi oluşturan uzak ve/veya yakın vadedeki sözleşmede işlemlerin herhangi bir nedenle durdurulması halinde strateji emri girişine de izin verilmez.

 

Emir Geçerlilik Süreleri

Sisteme gönderilecek emirlerde aşağıda belirtilen emir geçerlilik sürelerinden birinin seçilmesi zorunludur.

 

Günlük Emir (GUN)

Emir, girildiği günde geçerlidir. Gün sonuna kadar eşleşmezse işlem sistemi tarafından otomatik olarak iptal edilir.

 

İptale Kadar Geçerli (IKG)

Emir, girildiği seanstan itibaren iptal edilene kadar geçerlidir. Bu emir süresi seçildiğinde, emrin iptal edilmediği ve eşleşmediği durumda, emir sözleşmenin vade sonuna kadar geçerli olur ve vade sonunda işlem sistemi tarafından otomatik olarak iptal edilir.

 

Tarihli Emir (TAR)

Emir, işlem sistemine girilirken belirtilen tarihe kadar geçerlidir. Belirtilen tarihe kadar eşleşmezse ya da iptal edilmezse, bu tarihte gün sonunda işlem sistemi tarafından otomatik olarak iptal edilir. İşlem sisteminde, sözleşmenin vade sonundan daha ileri bir tarih girilmesine izin verilmez.

 

Gerçekleşmezse İptal Et (GIE)

Girildiği anda, pasifte karşı tarafta bekleyen emirlerin durumuna göre emrin tamamının gerçekleşmesi, aksi takdirde tamamının iptal edilmesi için kullanılan emir türüdür.

 

Kalanı İptal Et (KIE)

Girildiği anda, pasifte karşı tarafta bekleyen emirlerin durumuna göre emrin tamamının veya bir kısmının gerçekleşmesi, aksi takdirde gerçekleşmeyen kısmının iptal edilmesi için kullanılan emir türüdür.

 

Günlük fiyat limitleri dışında alt limit fiyatından daha düşük alış emirleri, üst limit fiyatından daha yüksek fiyatlı satış emirleri Sisteme gönderilebilir. Söz konusu emirler “Durdurulmuş” statüyle Sistem tarafından kabul edilmekte olup, fiyat değişim limitleri içine girdiklerinde aktif hâle gelerek işleme konu olurlar.